Zygmunt Stary nadaje książętom pomorskim Jerzemu I oraz Barnimowi IX oraz ich męskim następcom w lenno Ziemię Lęborsko-Bytowską. Gdańsk 3 maja 1526 r.
AP Szczecin, AKS I/467, s. 7-10.
s. 7
O oddaniu w lenno zamku Bytów i miasta Lębork
Na wieczną rzeczy pamiątkę itd. My Zygmunt itd. wszystkim i każdemu, kto teraz i w przyszłości ujrzy treść tego [pisma – dop. M.C.], podajemy do wiadomości. Niegdyś zaiste, kiedy toczyły się wojny między miłościwym świętej pamięci królem Kazimierzem, naszym rodzicem i poprzednikiem a zakonem Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Prusach, jaśnie wielmożny świętej pamięci książę Pan Eryk Szczeciński, książę Pomorza, Kaszub, Wandalii i książę Rugii podczas owych wojen i sporów wiele razy dawał świadectwo swej przychylności, życzliwości i posłuszeństwa wobec wspomnianego wcześniej najjaśniejszego naszego rodzica i stawiał się z niecodzienną pomocą dla jego świętej pamięci Królewskiej Mości przeciwko jego wrogom. Z tego powodu miłościwy nasz rodzic nadał mu wedle własnego uznania i woli zamek Bytów wraz z położonym tam miastem, jak również miasto Lębork ze wszystkimi przynależnymi do niego korzyściami i dochodami, jak dokładnie wiadomo na podstawie dokumentów i innych świadectw. Potem zaś do tej życzliwości i przyjaźni, która powstała między naszymi miłościwymi poprzednikami i wspomnianym wcześniej Panem Księciem Erykiem, a także jego następcami, dołączyły więzy pokrewieństwa, które do dzisiaj umocniły się dzięki wzajemnej pomocy i miłości. W związku z tym zarówno my, jak również nasi miłościwi bracia i nasi poprzednicy chętnie znosiliśmy, bez względu na uszczuplenie naszego królestwa, że wspomniane wcześniej miasta i zamki,
- 8
które kilkakrotnie odzyskiwano, są w posiadaniu wspomnianych Książąt Pomorskich. Na koniec, podczas naszego pobytu na tych oto naszych ziemiach Prus, odwiedził nas wielce uprzejmie jaśnie wielmożny książę Pan Jerzy Szczeciński Książę Pomorza, Kaszub, Wandalii, książę, nasz najdroższy siostrzeniec i potwierdził szczególną w stosunku do nas przychylność i szacunek swój i swojego Brata Pana Barnima, a także z posagu jaśnie wielmożnej świętej pamięci Pani Anny naszej siostry zrzekł się na naszą i naszych następców rzecz kwoty 14 000 złotych węgierskich, przyrzeczonej przez wspomnianego już miłościwego Pana Króla Kazimierza naszego ojca. Pragnąc w zamian za to dać świadectwo naszej wielkiej przychylności wobec ich Wielmożności oraz związać ich [Wielmożności – dop. M.C.] oraz ich następców z nami i naszym królestwem dzięki życzliwości w jeszcze ściślejszym połączeniu, a jednocześnie nie zaniedbać praw naszego królestwa, wcześniej wymienione zamki i miasta Bytów i Lębork z ich wszystkimi i każdym z osobna poddanymi, wasalami, pożytkami, wolnościami, własnościami, dochodami, podatkami, prawami i wszelkimi przynależnościami, tak jak dotąd mieli prawo ich użytkowania i czerpania pożytków wedle uznania i postanowienia, jak powiedziano, miłościwych naszych poprzedników i naszego, za radą i zgodą panów radców naszego królestwa, zarówno duchownych, jak i świeckich, daliśmy i przyznaliśmy im i ich męskim dziedzicom, aby nimi władali, dysponowali, z nich czerpali pożytki, korzystali i posiadali je na zawsze na prawie lennym dla nas i naszych następców, Królów Polskich. Nadaliśmy im także inwestyturę zamków i miast Bytowa i Lęborka i na mocy niniejszego [dokumentu – dop. M.C.] dajemy i przekazujemy, a Ich i ich dziedziców wielce łaskawie i życzliwie z wszelkiej służby i przysięgi,
- 9
jak również z wszelkich podatków i należności dla nas i naszych potomnych z powodu wspomnianych przekazywanych zamków i miast zwalniamy i czynimy wolnymi. Przyrzekamy nadto wspomnianych książąt we wcześniej wskazanych zamkach i przynależnościach według naszych możliwości bronić i chronić.
Będą jednak zobowiązani i muszą być związani wskazani Panowie Książęta i ich następcy przybywać osobiście na każdą koronację naszych następców Praw Polski, albo przysyłać swoich doradców lub urzędników, aby uznawali to właśnie prawo lenne z wcześniej wspomnianych zamków i miast, przysługujące naszemu królestwu. I przyjmą od nowych Królów listy uznania i odnowienia tego lenna, które to dokumenty powinni otrzymać bez opłaty. Jeżeli z jakiegoś słusznego powodu nie spełniliby tego zobowiązania i powinności podczas koronacji naszych następców, opieszałość ta nie powinna przynieść im żadnego uszczerbku, byleby tylko dołożyli starań, aby uczynić to w innym nieodległym terminie. Kiedy zaś ci sami Książęta Panowie Jerzy i Barnim, Książęta Pomorscy zakończą żywot bez prawowitych męskich dziedziców lenna, bądź też ich prawowici męscy dziedzice lenna odejdą nie pozostawiwszy męskiego potomstwa i zabraknie pnia rodu i ich męskich, prawomocnych następców, od tej chwili wspomniane zamki i miasta Bytów i Lębork ze wszystkimi ich dobrami, poddanymi, wasalami, pożytkami, wolnościami, prawami, własnościami i przynależnościami, a także z pełnym prawem i własnością bez żadnej przeszkody powinny powrócić do nas i naszych kolejnych następców [królów – dop. M.C.] Polski. Zachowana zostaje jednak tymczasowo i na zawsze władza sądowa, przychody, dziesięciny lub [prawa – dop. M. C.] biskupie, z wsiami, dobrami i prawami połowów, a także wolnościami należącymi od dawna do czcigodnego Jana Biskupa i do Kościoła Włocławskiego. Na tej rzeczy świadectwo zawieszono na niniejszym piśmie naszą pieczęć. Uczyniono i przekazano w naszym mieście Gdańsku w święto Znalezienia Krzyża Pańskiego, roku Pańskiego 1526, w dwudziestym roku naszego panowania.
Ad perpetuam rei memoriam cet[era]. Nos Sigismundus cet[era] universis et singulis praesentibus et futuris, harum seriem inspecturis, manifestum facimus. Quia vigentibus olim bellis, inter sereniss[imum] olim felicis memoriae Casimirum Regem parentem et praedecessorem n[ost]r[u]m, ac inter ordinem dictum S[anctae] Mariae Theutonicorum in Prussia, ill[ust]ris olim princeps D[omi]n[us] Ericus Stetinen[sis] Pomera[niae] Cassubiae Vandaliae Dux et Princeps Rugiae multa in ipsis bellis et controversiis, favoris, benevolentia et obsequii sui, erga praedictum Sereniss[imum] parentem n[ost]r[u]m officia exhibere et suppetias, non vulgares illius M[aies]tati defunctae, adversus hostes eius praestare solitus erat, ac ob eam causam ille Arcem Butov, una cum oppido ibidem consistente nec non civitatem Lawenburg cum universis fructibus et proventibus ad illam pertinentibus, Idem sereniss[imus] parens noster ad arbitrium et beneplacitum suum concesserat, ut id ex literis et aliis monumentis abunde constat. Deinde vero ad eam benevolentiam et coniunctionem quae inter sereniss[imos] p[rae]decessores n[ost]ros et praedictum Dominum Ducem Ericum, ac posteros eius intercesserat, etiam Affinitas et necessitudo accessit, quae ad haec usq[ue] tempora, mutuis officiis et amore coaluit, ita ut praedicta oppida et arces
- 8
repetita quidem aliquoties, tamen non gravatim et nos et sereniss[imi] fratres ac praedecessores nostri possideri a nominatis Ducibus Pomeraniae citra iurium Regni sui detrimentum ferebant. Cum postremo nos ad has terras n[ost]ras Prussiae venientes, inviseret officiosissime illustris princeps Domin[us] Georgius Stetinen[sis] Pomeraniae Cassubiae Vandaliae Dux et princeps nepos noster ex sorore clarissimus et suam ac ill[ust]ris fratris sui Germani Domini Barnimi singularem erga nos propensionem animi et observantiam declaravit, remisitq[ue] nobis et successoribus nostris de dote Ill[ustrissi]mae olim Do[m]i[n]ae Annae sorori nostrae a praefato sereniss[imo] D[omi]no Rege Casimiro patre nostro promissa 14 000 aureorum Ungaricalium, volentes vicissim erga Ill[ustrita]tates eorum uberiorem amorem nostrum testari, et illas eorumque successores nobis, ac regno nostro arctiori benevolentia, in coniunctione devincere, Attamen iuribus regni nostri non deesse, illis et earum haeredibus masculis arces et oppida praedicta Butow et Lawenburg cum o[mn]ib[us] et singulis eorum subditis, vasallis, fructibus, libertatibus, eminentiis, censibus, proventibus, iuribus et pertinentiis universis sicuti illa ad arbitrium et beneplacitum ut dictum est, sereniss[imorum] p[rae]decessorum nostrorum, et nostrum hactenus usu et fructu tenuerunt de consilio et (?) consensu dominorum consiliariorum tam spiritualium quam secularium regni n[ost]ri tenenda, habenda, fruenda, utenda et possidenda ut perpetuum iure feudi pro nobis et successoribus n[ost]ris Regibus Poloniae dedimus et concessimus, ac illos de eis ipsis arcibus et oppidis Butow et Lawenburg investivimus et tenore p[rae]sentium damus et concedimus, Illosq[ue] et eorum haeredes de ampliori gratia et benevolentia nostra ab omni servitio et iuramento
- 9
nec non tributis et exactionibus quibuscumq[ue] nobis et posteris n[ost]ris ratione dictarum arcium et oppidorum praestandis dimittimus et liberos facimus. Pollicemur praeterea dictos principes in praedictis arcibus et pertinentiis quantum in nobis est defendere et tueri.
Tenebuntur tamen et obligati esse debent p[rae]fati Domini Duces et eorum successores, ad singulas successorum nostrorum Legum Poloniae coronationes, vel venire ipsi vel consiliarios aut officiales suos mittere, qui hoc ipsum ius feudale de p[rae]fatis arcibus et oppidis ad regnum n[ost]r[u]m pertinens, ita ut iam dictum est, accognoscent: Et litteras eius accognitionis et renovationis ipsius feudi, q[uae]? gratis illis debent dari, a novis Regibus accipient. Qua si aliqua legitima causa impediti hoc officium et debitum in coronationibus successorum nostrorum non fecerint, nihil ea negligentia illis detrimenti adferre debebit, Dummodo alio brevi tempore post coronationem id praestare curaverint: Ubi vero ipsi Principes Domini Georgius et Barnimus Duces Pomeraniae sine legitimis Masculis feudi haeredibus, vel eorum legitimi masculi feudi haeredes, non relicta prole virili decederent, stirpsq[ue] et progenies eorum mascula et legitima deficeret ex tunc p[rae]dictae arces et oppida Butow et Lawenburg cum o[mn]ib[us] suis bonis, subditis, Vasallis, fructibus, libertatibus, iuribus eminentiis et pertinentiis universis, ac cum pleno iure et possessione citra omnem difficultatem ad nos et posteros nostros Poloniae redire debebunt: Salva tamen iurisdictione interim perpetuo, proventibus, decimis seu Episcopalibus, cum villis, bonis et piscaturis ac libertatibus ad
Reverendum Iohannem Episcopum et Ecclesiam Vladislaviensem ex antique pertinentibus. In cuius rei testimonium sigillum nostrum est praesentibus appensum. Actum et datum in civitate nostra Credanensi, die Inventionis sanctae Crucis, Anni Domini 1526 et Regni nostri Anno 20.
Rewers króla Polski Zygmunta Starego dla książąt pomorskich Jerzego I i Barnima IX, w którym król zobowiązuje się do spłaty zaległego posagu księżnej Anny, małżonki księcia Bogusława X i matki obojga książąt, w wysokości 18 tysięcy florenów węgierskich w złocie. Gdańsk, 3 maja 1526 r.
AP Szczecin, AKS I/467, s. 1-3.
s. 1
Rewers Króla Zygmunta, w którym przyjmuje na siebie zaległość posagu dla Księcia Bogusława
Zygmunt z Bożej łaski Król Polski, Wielki Książę Litwy, Rusi i Prus itd., Pan i Dziedzic, w treści przedłożonego pisma objaśniamy wszystkim, że przybył oto do nas do naszego miasta Gdańska jaśnie wielmożny Książę i Pan Jerzy Szczeciński, Książę Pomorza, Kaszub, Wandalii i Książę Rugii, nasz najdroższy Siostrzeniec i wśród innych spraw powiadomił nas, że dotąd nie został wypłacony posag świętej pamięci najjaśniejszej Księżnej Pani Anny, jego Matki i Naszej najdroższej Siostry, który świętej pamięci najjaśniejszy Książę Pan Król Kazimierz, Nasz Ojciec najdroższy, przeznaczył dla jaśnie wielmożnego Księcia Pana Bogusława, jego ojca, i poprosił nas w imieniu własnym i swojego brata, jaśnie wielmożnego Księcia Barnima, Księcia Pomorza, abyśmy im wypłacili tenże posag. Gdy zapoznaliśmy się z tą sprawą i z dokumentem, chociaż po tak długim czasie nie wiemy bynajmniej, z jakiej przyczyny ten dług aż dotąd został przeciągnięty, a my jesteśmy uwikłani w wielkie wojny i trudności, sprawę tę zaś bliżej znał wspomniany najjaśniejszy Ojciec lub bracia – nasi poprzednicy, jednak poznawszy szczególną w stosunku do nas miłość i szacunek wspomnianych jaśnie wielmożnych dwóch Książąt szczecińskich Jerzego i Barnima, Książąt Pomorza, pragnąc także związać ich z nami i naszym królestwem dzięki naszej dobroci, a także potwierdzić wobec innych naszą szczególną przychylność, którą ich otaczamy, postanowiliśmy, że my i nasi następcy wypłacimy im z tytułu całego wspomnianego posagu kwotę 18 tysięcy florenów węgierskich w złocie. Postanawiamy również i zobowiązujemy się, i dajemy na to nasze Królewskie Słowo, że poleciliśmy, aby wypłacono ich Wielmożnościom albo wysłanemu przez nich pełnomocnikowi w przyszłym roku 1527 na święto Oczyszczenia naszej Pani Świętej Marii cztery tysiące florenów węgierskich w złocie i ponownie każdego roku w ratuszu naszego miasta Gdańska
s. 3
około tego właśnie święta Oczyszczenia świętej Marii po dwa tysiące florenów węgierskich aż do wyczerpania pełnej wcześniej wspomnianej kwoty osiemnastu tysięcy florenów węgierskich w złocie.
Panowie Książęta zaś będą zobowiązani, aby zarówno przekazać co roku opatrzone ich pieczęcią potwierdzenie uczynionej dla nich spłaty, jak również aby po całkowitej spłacie wspomnianej kwoty 18 tysięcy florenów węgierskich zwrócić nam lub naszym następcom ten oto nasz dokument.
Na tejże rzeczy świadectwo przywieszona została do niniejszego pisma nasza pieczęć. Dokonało się w naszym mieście Gdańsku, na święto Znalezienia Krzyża Pańskiego, roku Pańskiego 1526, w dwudziestym roku naszego panowania.
s. 1
Obligatio Regis Sigismundi qua
se obstringit residuum dotis
Principi Bugslao
Sigismundus Dei gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithuaniae, Russiae Prussiaeque etc. Dominus et Haeres Significamus tenore praesentium universis, quia cum venisset ad nos in civitatem nostram Gedanen[sem] Illustris Princeps et Dominus Georgius Stetinen[sis], Pomeraniae, Cassubiae, Vandaliae Dux et Princeps Rugiae Nepos noster ex Sorore charissimus et inter alia nobis declarasset, dotem Illustrissimae olim Principis Dominae Annae Matris suae et Sororis Nostrae charissimae, quam foelicis memoriae Serenissimus Princeps Dominus Casimirus Rex, Parens noster charissimus, Illustri Principi Domino Bugslao patri suo designaverat, nondum esse persolutam, et rogasset nos suo et fratris sui Illustris Principis Barnimi Ducis Pomeraniae et c[cetera] nomine, ut ipsam dotem illis exolueremus. Nos accepta hac relatione et documento, licet post tanta temporum
s. 2
intervalla, nesciamus prorsus qua causa id debiti eo usq[ue] sit productum, et nos maioribus bellis ac difficultatibus impliciti simus, quam dictus serenissimus parens aut fratres praedecessores nostri fuerunt, propinquius spectabat, tamen cognoscentes dictorum illustrium Principum duorum Georgii et Barnimi Stetinen[sium] et Pomeraniae Ducum, singularem erga nos amorem et observantiam, volentesq[ue] illos nobis et Regno nostro beneficentia nostra devincire ac singularem benevolentiam nostrum, qua illos complectimur aliis testatam facere ipsis ratione totius praedictae dotis Summam Decem octo millium florenorum Hungaricalium in auro nos et successores nostros exoluturos submissimus et praesentibus literis nostris submittimus ac obligamus, promittentes in Verbo nostro Regio, quod ad festum Purificationis D[omi]ne n[ost]re Sanctae Mariae Anni future Millessimi Quingentesimi Vigesimi Septimi Quatuor Milia florenorum Ungaricalium in auro et deinceps singulis Annis
s. 3
pro eodem festo purificationis beatae Mariae per duo Millia florenorum Ungaricalium, usq[ue] ad exolutionem totius summae praefatae Decem Octo Millium florenorum Ungaricalium in auro numerary Illustritatib[us] eorum aut nuncio cum plena potestate ab eis misso in praetorio Civitatis nostrae Gedanen[sis] faciemus. Ipsi vero Domini Duces et rocongnitionem solutionis sibi quotannis factae, dare sub Sigillo suo et post totalem solutionem praedictae summae decem octo Millium florenorum Ungaricalium in ultimo termino praesentes l[itte]ras nostras nobis aut successoribus nostris reddere tenebuntur.
In cuius rei testimonium sigillum nostrum est praesentibus appensum, Actum et Datum in Civitate nostra Gedanen[si] die Inventionis Sanctae Crucis Anno Domini Millesimo Quingentesimo Vigesimo Sexto, Regni nostri Anno Vigesimo.
Zygmunt August potwierdza nadanie lenna Lęborka i Bytowa przez Zygmunta Starego dla książąt pomorskich. Kraków, 20 września 1549 r.
LAG, Rep 2 Ducalia nr 721.
ZYGMUNT AUGUST Z BOŻEJ łaski KRÓL POLSKI, Wielki Książę Litewski, a także ziem: Krakowskiej, Sandomierskiej, Sieradzkiej, Łęczyckiej, Kujaw, Rusi, całych Prus, Mazowsza, Żmudzi, Chełmińskiej, Elbląskiej, Pomorza itd. wyjaśniamy poprzez obecny dokument wszystkim, których dotyczy to współcześnie i w przyszłości. Ponieważ zamek Bytów wraz z miastem i miasto Lębork z ich ziemiami zostały przekazane w lenno przez naszego świętej pamięci ojca króla Zygmunta w Gdańsku, roku Pańskiego tysiąc pięćset dwudziestego szóstego w święto Znalezienia Krzyża Pańskiego, Wielmożnym Książętom Jerzemu i Barnimowi Książętom Pomorza Szczecińskiego, dla nich samych i ich męskich następców wyłącznie z linii męskiej, z całym prawem, wasalami, powinnościami, poddanymi, pożytkami i podatkami, pod tym warunkiem, że ci właśnie panowie Książęta i ich męscy następcy z męskiej linii każdy we własnym imieniu ogłoszą i potwierdzą, że owo lenno na rzecz aktualnie panujących królów Polski i Królestwa otrzymali osobiście lub za pośrednictwem swoich posłów i doradców i potwierdzonych dokumentów, a także zwrócą się do nich (królów – dop. M.C.) z prośbą o inwestyturę albo potwierdzenie tegoż lenna, które powinno być im przekazane za darmo, jak również że powinno to mieć miejsce podczas koronacji każdego króla lub niewiele później, o ile zaistniałyby uzasadnione przeszkody. Wielmożni Panowie, tenże Barnim i Filip, syn jego brata, obecni książęta Pomorza Szczecińskiego, nasi drodzy kuzyni, przysłali do nas szlachetnego i uczonego Baltazara von Wolde, doktora prawa, swojego doradcę i posła z odpowiednim pełnomocnictwem i listem. Następnie na początku zaiste usprawiedliwili zwłokę tak wielu lat, które upłynęły od naszej koronacji, ponieważ wyjaśnili, że naszemu świętej pamięci ojcu, jak długo żył i zarządzał królestwem, wydawało się zbyteczne, by oni sami zwracali się do mnie z prośbą o potwierdzenie lenna, zaś po śmierci jego Majestatu to od nas zależało, żeby oni dopełnili aż do tego czasu przyjętych porozumień. Następnie za pośrednictwem tegoż posła i swoich listów wspólnie napisanych i opieczętowanych i przez niego publicznie nam przekazanych, oświadczyli i potwierdzili, że od nas i naszego Królestwa mają jako lenno wyżej wymienione starostwa albo ziemie Bytowską i Lęborską. I uroczyście proszą nas o nadanie tych ziem albo o potwierdzenie wyżej wspomnianego lenna, dając swoje książęce słowo, że pilnie dopełnią wszystkiego, do czego są zobowiązani na podstawie prawa feudalnego i przyjętych porozumień. My więc przyjmując usprawiedliwienie od tych oto wielmożnych Książąt i naszych kuzynów i przychylając się do ich słusznych próśb, wyżej wspomniane lenno, tak jak przez świętej pamięci naszego ojca niegdyś zostało ustalone, w sposób wolny od wszelkiej służby i przysięgi, a także jakichkolwiek podatków i należności dla nas i naszych potomnych przekazujemy im samym i ich męskim następcom z linii męskiej, przyznajemy, potwierdzamy i odnawiamy ze względu na wspomniane zamki i miasta, które mają być im zapewnione, co do owych: zamku, miast, a także ziem Bytowskiej i Lęborskiej, tak jak do tej pory je posiadali, przez przekazanie tego dokumentu ich uposażamy. I przyrzekamy nadto wyżej wspomnianych Książąt w wyżej wspomnianych zamkach i ich przyległościach, na ile tylko możemy, bronić i strzec, z tym zastrzeżeniem, że w wypadku braku ich męskich następców z linii męskiej wspomniane starostwa, z wszelkim prawem, pożytkami i należnościami zostaną zwrócone bez żadnego sporu i czyjegokolwiek sprzeciwu do nas albo do naszych następców Królów i Królestwa Polskiego. Zachowana zostaje jednak na zawsze wieczysta władza sądowa, przychody, dziesięciny lub [prawa – dop. M. C.] biskupie, z wsiami, dobrami i prawami połowów, a także wolnościami należącymi od dawna do czcigodnego pana Biskupa i do Kościoła Włocławskiego. Na dowód i świadectwo tej sprawy podpisaliśmy własnoręcznie obecne pismo i nakazaliśmy, by przywieszono naszą pieczęć. Uczyniono i przekazano w Krakowie, w piątek, w przeddzień święta świętego Mateusza apostoła i ewangelisty, w roku Pańskim 1549, a dwudziestym naszego panowania. Obecni byli czcigodni w Chrystusie ojcowie panowie: Samuel Maciejowski biskup krakowski i kanclerz naszego Królestwa, Andrzej Zebrzydowski biskup kujawski, Andrzej Noskowski biskup płocki, Leonard Słończewski biskup kamieniecki i wielmożni, szlachetni i czcigodni: Jan hrabia Tarnowski, kasztelan krakowski, hetman wojsk naszego królestwa, starosta sandomierski, stryjski i lubaczowski, Jan hrabia Tęczyński wojewoda sandomierski, marszałek naszego dworu, a także starosta lubelski, lelowski, Jan Mielecki wojewoda podolski, starosta chmielnicki, Andrzej hrabia Tęczyński wojewoda lubelski, starosta śniatyński i rohatyński, Mikołaj Sieniawski wojewoda bełzki, hetman polny naszego królestwa, starosta halicki i kołomyjski, Piotr Zborowski kasztelan sandomierski i starosta sanocki, Marcin Zborowski kasztelan kaliski, starosta odolanowski, stobnicki i szydłowski, Spytko z Tarnowa kasztelan wojnicki, podskarbi naszego Królestwa, starosta brzeźnicki, krzepnicki i krzeszowski, Stanisław Maciejowski kasztelan lubelski i starosta zawichojski i lubomelski, Bernard Maciejowski kasztelan radomski i nasz zarządca krakowski, Jerzy Konarski kasztelan międzyrzecki, Jan Komorowski kasztelan połaniecki, Mikołaj Lutomierski kasztelan czechowski, wojski większy sieradzki, nasz zarządca cłami krakowskimi, Mikołaj Radziejowski kasztelan gostyński, referendarze koronni: Jakub Uchański dziekan płocki i kanonik krakowski, pierwszy sekretarz oraz Walentyn Dembiński burgrabia Krakowski, Jan Lutomirski podskarbi nadworny, administrator naszych żup, kanonicy krakowscy, nasi sekretarze: Andrzej Czarnkowski prepozyt i scholastyk gnieźnieński i łęczycki; Jan Przerębski prepozyt; Filip Padniewski kantor; Stanisław Wolski kustosz; Jerzy Podlodowski dziekan kielecki oraz Andrzej Przecławski dziekan poznański; Mikołaj Mniszek z Wielkich Kończyc, podkomorzy nadworny, starosta łukowski i sokalski i inni jakże liczni sekretarze, urzędnicy dworscy i nasi poddani. Dano przez ręce tegoż wielebnego w Chrystusie ojca i pana Samuela Maciejowskiego biskupa krakowskiego, kanclerza Królestwa Polskiego, szczerze przez nas umiłowanego.
Zygmunt August król
SIGISMUNDUS AUGUSTUS DEI gratia REX POLONIAE Magnus Dux Lithuaniae Necnon terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Syradiae, Lanciciae, Cuiaviae, Russiae, totius Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Culmen[sis], Elbingen[sis] Pomeraniaeq[ue] e[t] c[e]t[era] significamus presentis literis quorum interest universis presentibus et futuris, quod cum Arx Bythov cum oppido et Oppidum Leuenburg cum suis terr\itoriis a divo parente n[ost]ro Sigismundo Rege Gedani Anno Domini Millesimo Quingentesimo vigesimo sexto, die inventionis sanctae Crucis Illustribus Principibus Georgio I Barnimo Ducibus Pomeraniae Stetinensis in feudum, pro ipsis et masculis ipsorum haeredibus agnatis tantum concessa sunt, cum omni iure vasallis, officiis, subditis, fructibus et proventibus, ea conditione, ut iidem domini Duces et eorum agnati haeredes masculi pro se quisq[ue] id ip[su]m feudum Regibus Poloniae pro tempore existentibus et Regno per se vel per oratores et consiliarios suos et patentia diplomata acceptum ferant et recognoscant, et investituram seu confirmationem eiusdem feudi, quae gratis eis debet dari ab ipsis petant. Atq[ue] id quidem circa coronationem Regis cuiusq[ue] vel si legitimum impedimentu[m] intervenerit, non multo post fieri debeat. Miserunt ad nos Illustres domini Barnimus idem et Philippus fratris eius filius Duces moderni Pomeraniae Stetinen[sis] propinqui nostri charissimi, Nobilem et eruditum Baltasarem de Volde iuris Doctorem consiliarium et oratorem suu[m], cum sufficienti mandato et literis. Ac primum quidem moram tot Annorum a coronatione n[ost]ra interpositam purgarunt, quod ostenderent, divo parenti n[ost]ro, quoad ipse viveret regnumq[ue] administraret supervacaneum factu id visum esse, ut ipsi a nobis confirmation[em] eius modi peterent. Post eius vero Maiestatis obitum per nos stetisse quo minus ipsi pactis conventis hucusq[ue] satisfacerent. Deinde per eu[n]de[m] oratorem et literas suas coniunctim scriptas et signatas, et ab eo nobis traditas in propatulo, supradictas praefecturas seu territoria Bithovien[sia] et Leuenburgen[sia] a nobis et Regno n[ost]ro in feudum se habere professi sunt et recognoveru[n]t. Et investituram eorundem territoriorum seu confirmationem feudi supradicti officiose a nobis petiveru[n]t, pollicentes Ducali suo verbo omnia se naviter facturos esse, ad quae ex iisdem illis literis feudi et pactis conventis obligarentur. Nos igitur satisfactione[m] eorundem Illustrium Principum et propinquorum nostroru[m], accipientes, et iustis eorum precibus locum dantes, supra memoratum feudum, sicuti a divo parente n[ost]ro olim constitutum est, libere ab omni servitio et iuramento, necnon tributis et exactionibus quibuscu[m]q[ue] nobis et posteris n[ost]ris ipsis et masculis eorum haeredibus agnatis concedimus, approbamus, confirmamus et innovamus ratione dictarum Arciu[m] et oppidorum praestandis ipsis de iisdem Arce, oppidis, atq[ue] territoriis Bithow et Leuenburg, quemadmodum ea hactenus possederunt eos per harum literarum traditionem investimus; et pollicemur praeterea praedictos Principes in praedictis arcibus et eorum pertinentiis, quantum in nobis est, defendere ac tueri, ea conditione, ut deficientibus eorum haeredibus agnatis masculis, dictae prefecturae, cum omni iure fructibus et proventibus ad nos, successoresve n[ost]ros Reges et Regnum Poloniae sine ulla controversia et contradictione cuiusquam revertantur. Salva tamen semper perpetua iurisdictione, proventibus, decimis, seu Episcopalibus cum villis, bonis et piscaturis et libertatibus ad Reverendum dominum Episcopum Vladislavien[sem] et ecclesiam eius Vladislavien[sem] ex antique pertinentibus. In cuius rei fidem et testimonium manu n[ost]ra presentibus subscripsimus et sigillum n[ost]rum appendi iussimus. Actum et datum Cracoviae feria sexta pridie festi sancti Mathei ap[osto]li et Evangelistae. Anno Domini millesimo quingentesimo quadragesimo nono, Regni nostri vigesimo. Presentibus Reverendis in Chr[ist]o patribus dominis Samuelae Maczieiowski Cracovien[sis] et Regii nostri Cancellario, Andrea Zebrzidowski Cuiavien[sis], Andrea Noskowski Plocen[sis], Leonardo Slankowski Camenecen[sis] Ep[iscop]is et Magnificis Generosis ac Venerabilibus Joanne Comite in Tarnow Castellano Crac[oviensi] Exercituum Regni n[ost]ri supremo ac Sandromirien[si], Strien[si] Lubaczovien[si]q[ue] Capitaneo, Ioanne Comite de Thanczin Sandomirien[si] Curiae n[ost]rae Marsalco ac Lublinen[si] Lelovien[si]q[ue] Capitaneo, Ioanne de Mieliecz Podolie et Chmielnicen[si] Cap[i]t[ane]o, Andrea Comite de Thanczin Lublinen[si] et Sniathinen[si] Rohatinen[si]q[ue] Capitaneo, Nicolao de Sieniava Belzen[si] exercituum Regni n[ost]ri campestri et Halizen[si] Colomien[si]q[ue] Cap[i]t[ane]o Palatinis, Petro Zborowski Sandomirien[si] et Sanocen[si] Cap[i]t[ane]o, Martino Zborowski Kalisien[si] et Odalanovien[si] Stobnicen[si] Sidlovien[si]q[ue] Cap[i]t[ane]o, Spitcone de Tarnov Voinicien[si] Regni n[ost]ri Tezaurario ac Brzesnicen[si] Krzepicen[si] Krzessovien[si]q[ue] Capitaneo, Stanislao Maczieiowski Lublinen[si] et Zawichosten[si] Lubomlien[si]q[ue] Cap[i]t[ane]o, Bernardo Maczieiowski Radomien[si] et magno Procuratore n[ost]ro Crac[oviensi], Georgio Conarski Miedzirzecen[si], Ioanne Comorowski Polanecen[si], Nicolao Lutomierski Czechovien[si] Tribuno maiore Siradien[si] Teloneatore n[ost]ro Crac[oviensi], Nicolao Radzieiowski Gostinen[si] Castellanis, Iacobo Uchanski Deca[n]o Plocen[si] et Canonico Cracovien[si] primo secretario, Valentino Dembienski Burgrabio Crac[oviensi] Curiae n[ost]rae Refferendariis, Ioanne Lutomirski curiae Thezaurario ac salinarum nostrarum prefecto, Andrea Czarnkowski Gnesnen[si] et Lancicien[si] Preposito ac Scolastico, Ioanne Przerembski Preposito, Philippo Padniewski Cantore, Stanislao Wolski Custode, Georgio Podlodowski Decano Kielcen[si], Andrea Przeczlawskii Decano Posnaniensi Canonicis Cracovien[sibus] secretariis n[ost]ris et Nicolao Mnissek de magna Koncicze cubiculi nostri prefecto et Lucovien[si] Socalien[si]q[ue] Capitaneo et alii quam plurimis secretaries offi[cia]libus Aulicis et subditis n[ost]ris. Datum per manus eiusdem Reveren[di] in Christo patris domini Samuelis Maczieiowski Episcopi Cracovien[sis] et Regni Poloniae Cancellarii syncere nobis dilecti.
Sigismundus Augustus Rex
Zygmunt August informuje księcia Barnima o przeniesieniu terminu negocjacji w sprawie ustalenia granic między Księstwem Pomorskim a Królestwem Polskim z 1 maja na 1 września 1559 roku. Kraków, 15 kwietnia 1559 roku.
AP Szczecin, AKS I/542, s. 298-298v.
s. 298
ZYGMUNT AUGUST z Bożej łaski Król Polski, Wielki Książę Litwy, Rusi, Prus, Mazowsza itd., Pan i dziedzic
Jaśnie Wielmożny Książę, nasz najdroższy Przyjacielu i Kuzynie. [Przekazujemy życzenia – dop. M.C.] zdrowia i pomyślnego wzrostu we wszystkich sprawach. Jakkolwiek istniała z naszej strony wielka troska o to, aby już od samego początku uśmierzyć spory graniczne między ziemiami waszej Wielmożności a naszym Królestwem oraz aby jak najszybciej możliwe było ustanowienie przez nas zasad pokojowego, spokojnego i wspólnego sąsiedztwa, dlatego dla załatwienia tej sprawy ustaliliśmy termin na dzień pierwszego maja oraz wyznaczyliśmy naszych komisarzy. Ponieważ jednak prawowity Pan Jan Margrabia Brandenburski powiadomił nas listownie, że z pewnych przyczyn nie może w tym czasie zająć się ustalaniem granic i poprosił nas, abyśmy wyrazili zgodę na przeniesienie tej sprawy na inny termin, który byłby dla niego bardziej dogodny, zezwoliliśmy, aby sprawa ta została przełożona na pierwszy dzień nadchodzącego września, tak jednak, aby na przyszłość nie doszło w tej kwestii do dalszych opóźnień. Skoro zaś połączone są sprawy ziem waszej Wielmożności i jaśnie wielmożnego Pana Margrabiego, co ma znaczenie dla ustalenia granic między ich Wielmożnościami a naszym Królestwem, a także ci sami komisarze byli przez nas wyznaczeni dla ustalenia wzajemnych granic, prosimy waszą Wielmożność, aby zgodziła się na to odroczenie i aby dołożyła starań, by na przyszłość nie doszło w tym względzie do dalszej zwłoki. Na koniec pragniemy, by wasza Wielmożność pozostawała w dobrym zdrowiu. Dano w Krakowie 15 kwietnia roku Pańskiego 1559, w trzydziestym roku naszego panowania.
s. 298v
Jaśnie Wielmożnemu Księciu Barnimowi, Księciu Szczecińskiemu Pomorza, Kaszubów, Słowian itd., Księciu Rugii, naszemu drogiemu kuzynowi.
s. 298
SIGISMUNDUS AUGUSTUS Dei gratia Rex Poloniae magnus Dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae et c[etera] Dominus et heres
Ill[ust]ris Princeps Amice et Affinis noster charissime. Salutem prosperosq[ue] rerum omnium successus. Etsi maximum in eo studium nostrum extitit, ut primo quoque tempore, controversiae finium inter Illustritatis vestrae Ditiones, atq[ue] Regnum nostrum componerentur, quo ad paccatam tranquillam communemq[ue] vicinitatem constitutae quamprimum rationes nobis esse possent, atq[ue] ei rei tempus ad primum diem Maii constitueramus designaveramusq[ue] commissarios nostros. Tamen cum iuris dominus Ioannes Marchio Brandeburgen[sis]? nobis per literas significaverit, se nonnullis ex causis minus posse sub id tempus operam regundis finibus dare, postulaveritq[ue] a nobis, ut id negotium in aliud tempus, quod sibi commodius esset diferri pateremur, assensi sumus, ut tota res in primum diem Septembris insequentis reiceretur, ita tamen ut ne deinceps in ea longiores dilationes adhibeantur. Cum autem Ill[ustrita]tis vestrae, et Ill[ust]ris Domini Marchionis Ditionum coniunctae quod ad fines inter illas atq[ue] Regnum nostrum dirigendos pertinet causae sint, iidemq[ue] commissarii utrisq[ue] finibus constituendis designati per nos essent, postulamus ab Ill[ustrita]te vestra, ut in eam dilationem assentiatur, operamq[ue] det ne ulterior prorogatio deinceps in eo fiat. Tandem Ill[ustrita]tem vestram bene Valere cupimus. Datum Cracoviae XVa die Aprilis Anno domini MDLIX Regni nostri Anno XXXo.
s. 298v
Ill[ust]ri Principi Domino Barnimo Stetinen[si] Pomeraniae Cassubarum Slavorum et c[etera] Duci Rugiae Principi Affini nostro charissimo.
Zygmunt August potwierdza księciu Barnimowi termin spotkania granicznego między Królestwem Polskim a Księstwem Pomorskim wyznaczony na 1 września 1559 roku oraz prosi o wyznaczenie w tym celu uprawnionych komisarzy reprezentujących stronę pomorską. Wilno, 20 lipca 1559 roku.
AP Szczecin, AKS I/543, s. 162-162v.
s. 162v
ZYGMUNT AUGUST z Bożej łaski Król Polski, Wielki Książę Litwy, Rusi, Prus, Mazowsza, Żmudzi itd., Pan i dziedzic. Jaśnie Wielmożnemu Księciu Panu Barnimowi [Księciu – dop. M.C.] Szczecińskiemu Pomorza, Kaszubów, Słowian itd., Księciu Rugii, Księciu, naszemu drogiemu kuzynowi [przekazujemy życzenia – dop. M.C.] zdrowia i pomyślnego obrotu wszystkich spraw. Jaśnie Wielmożny Książę, nasz najdroższy kuzynie. Ponieważ ustaliliśmy niedawno z waszą Wielmożnością, że wyznaczymy na pierwszy dzień września spotkanie w celu wyznaczenia granic między nami a ziemiami waszej Wielmożności oraz w celu rozstrzygnięcia sporów, które z powodu z powodu sąsiedzkich krzywd powstają między poddanymi obu stron, jak również wyznaczymy do załatwienia tej sprawy z jednej i z drugiej strony komisarzy, my z naszej strony uczyniliśmy to, niczego innego nie pragnąc bardziej, niż tego, aby jak najlepiej ustalone przez nas zasady i prawa przyjacielskiego sąsiedztwa mogły obowiązywać ze wszystkimi sąsiadami, a szczególnie z waszą Wielmożnością. Powołaliśmy też naszych komisarzy, którzy na pierwszy dzień września udadzą się na miejsce graniczne i z komisarzami waszej Wielmożności będą radzić nad uporządkowaniem spraw dotyczących wszystkich sporów, które pojawiają się w wyniku spraw przygranicznych oraz sąsiedzkich krzywd. Dla przeprowadzenia tych działań udzieliliśmy im naszego całkowitego pełnomocnictwa. Prosimy zatem waszą Wielmożność, aby także wyznaczyła swoich komisarzy, a także aby nakazano, by, wyposażeni w pełnomocnictwa, stawili się w ustalonym czasie i razem z naszymi komisarzami podjęli i uporządkowali sprawy dotyczące wzmocnienia praw związanych z granicami i pozostałymi kwestiami sąsiedzkimi, aby wreszcie poddani każdej z naszych stron mogli między sobą pielęgnować i chronić pokój i sąsiedzką przyjaźń stosownie do naszego pokrewieństwa, a także zgodnie z układami i przymierzami, które zostaną zawarte. Na koniec pragniemy, by wasza Wielmożność pozostawała w zdrowiu i pomyślności. Dano w Wilnie 20 lipca roku Pańskiego 1559, zaś w trzydziestym roku naszego panowania.
Król Zygmunt August
s. 162
Jaśnie Wielmożnemu Księciu Panu Barnimowi [Księciu – dop. M.C.] Szczecińskiemu Pomorza, Kaszubów, Słowian itd., Księciu Rugii, Księciu, naszemu drogiemu kuzynowi.
s. 162v
SIGISMUNDUS AUGUSTUS DEI gratia REX Poloniae, magnus DUX Lituaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae et c[etera] Dominus et heres. Ill[ust]ri Principi Domino Barnino Stetinen[si] Pomeraniae Cassubarum Sclavorum et c[etera] Duci Rugiae Principi Consanguineo nostro charissimo salutem prosperosq[ue] rerum omnium eventus. Ill[ust]ris Princeps consanguinee n[oste]r charissime. Quemadmodum constitutum nobis pridem cum Ill[ustrita]te vestra est, ut ad primum diem Septembris conventum finium inter n[ost]ras et Ill[ustrita]tis v[est]rae Diciones regundorum disceptandaru[m]q[ue] controversiarum, quae inter utriusq[ue] homines ex finitimis iniuriis existunt causa, institueremus, atq[ue] ad id conficiendum designaremus utrinq[ue] commissarios. Id nos pro parte n[ost]ra fecimus, nihil magis studentes quam ut quam maxime constitutae nobis, cum omnibus finitimis atq[ue] in primis cum Ill[ustrita]te v[est]ra rationes et iura amicae vicinitatis esse possint. Designavimusq[ue] commissarios n[ost]ros, qui ad primum diem Septembris ad locum finium profecturi, atq[ue] cum Ill[ustrita]tis v[est]rae commissariis de constituendis rationibus omnium controversiarum, quae ex finium, finitimarumq[ue] iniuriarum causis existent acturi sunt. Quibus eas ad res gerendas plena mandata n[ost]ra dedimus. Itaq[ue] postulamus ab Ill[ustrita]te v[est]ra, ut item illa commissarios suos designet, atq[ue] instructos mandatis ad tempus constitutum adesse et una cum n[ost]ris commissariis, quae ad finium, reliquaq[ue] vicinitatis iura firmanda pertinebunt, tractare constituereq[ue] iubeat, quo tandem utriusq[ue] n[ost]rum subditi et pro nostra necessitudine et pro pactis foederibusq[ue] inter nos instituris pacem et amicitiam vicinitatis perpetuo inter sese colere ac tueri possint. Tandem Ill[ustrita]tem v[est]ram felicem valere cupimus. Dat[um] Vilnae XX die Iulii Anno Domini MDLIXo Regni vero n[ost]ri Anno XXXo.
Sigismundus Augustus Rex
s. 162
Ill[ust]ri Principi Domino BARNINO Stetinen[si] Pomeraniae Cassubarum Sclavorum et c[etera] Duci Rugiae Principi Consanguineo nostro charissimo.
Zygmunt August potwierdza przyjęcie pożyczki od książąt pomorskich Jana Fryderyka, Bogusława, Ernesta Ludwika, Barnima i Kazimierza w wysokości 100 tysięcy talarów saksońskich oraz określa warunki spłaty i ustanawia hipotekę na dobrach królewskich. Lublin, na sejmie walnym, 25 maja 1569 roku.
AP Szczecin, AKS I/478, s. 193–203.
s. 193
ZYGMUNT AUGUST Z BOŻEJ łaski KRÓL POLSKI, Wielki Książę Litwy, Rusi, Prus, Mazowsza i Żmudzi itd. Pan i Dziedzic. W treści niniejszego [dokumentu – dop. M.C.] objaśniamy i oświadczamy w imieniu naszym, naszych dziedziców i następców królów Polski, wszystkim i każdemu z osobna, których to dotyczy, zarówno współcześnie, jak i w przyszłości. Jako że z powodu ciągłych napaści i najazdów na przyłączone do naszego królestwa prowincje, ziemie i poddanych Księstwa ze strony naszego śmiertelnego/najpoważniejszego i odwiecznego moskiewskiego nieprzyjaciela, zostaliśmy zmuszeni podjąć i aż do tej pory prowadzić bardzo trudną wojnę przeciwko temu wrogowi, z tego powodu nasz skarbiec zaiste do tego stopnia się wyczerpał, że było dla nas koniecznym pożyczenie ogromnej kwoty pieniędzy, którą przeznaczyliśmy na potrzeby wojny i wypraw [wojennych – dop. M.C.], spodziewając się, że tak będzie, aby móc, z pomocą wszechmogącego Boga, odeprzeć i rozbić najazdy, napady i najbardziej gwałtowne zapędy naszego odwiecznego nieprzyjaciela. Lecz rozumiemy także, że najgroźniejszy nieprzyjaciel nie tylko w tym cierpliwie znosi zwłokę, lecz także wytężał umysł, ponieważ chciałby po zdobyciu tych
s. 194
chrześcijańskich ziem postawić i umocnić swoją stopę dalej na ziemiach narodu niemieckiego sąsiadujących z naszym królestwem i dominium. Dlatego na mocy uprzedniej dojrzałej rady od stanu doradców naszych i naszego królestwa, których to dotyczy na mocy statutów, praw i postanowień naszych i naszego królestwa albo w jakikolwiek sposób mogłoby dotyczyć w przyszłości, najwyższa konieczność, jak się wydaje, wymaga i żąda, abyśmy ponownie podążyli za argumentami i radami dotyczącymi zebrania kwoty pieniędzy na potrzeby przyszłych wypraw wojennych i powierzonej nam z łaski Boga pieczy i obrony naszych udręczonych poddanych. Na podstawie opinii i wspólnej rady senatorów i stanów naszego królestwa postaraliśmy się, by naszym drogim kuzynom Wielmożnym Książętom Panu Janowi Fryderykowi, Panu Bogusławowi, Panu Ernestowi Ludwikowi, Panu Barnimowi i Panu Kazimierzowi braciom, książętom Szczecina, Pomorza, Kaszubów, Wandalów, Książętom Rugii i Chrabiom Choćkowa
s. 195
przedstawiono naszą i wszystkich chrześcijan w owych miejscach w najwyższym stopniu trudną sytuację, narażoną na największe troski i niebezpieczeństwa, a także aby łaskawie poproszono u Waszych Wielmożności o radę, jak i o pomoc finansową. Jakkolwiek mając na względzie te wszystkie [okoliczności – dop. M.C] ich Wielmożnościom trudno było zdecydować w tego rodzaju sytuacji nie tylko z powodu młodego wieku, lecz zaprawdę dla nikogo nie ulega wątpliwości, że ich Wielmożności poniosły wiele szkód i poczyniły wielkie nakłady, a także zniosły bardzo wiele trudności w związku z wojną duńską, a także szwedzką. Chociaż ogromna niedogodność wyświadczenia dla nas przysługi w tej sprawie pojawiła się wśród tak wielkich niepokojów dla ich Wielmożności, to jednak ich Wielmożności, po złożeniu u innych (osób – dop. M.C.) swojego zobowiązania, zgromadzili i pożyczyli nam sto tysięcy talarów w dobrym srebrze, a także o właściwym i zwykle używanym ciężarze, o wartości i stopniu saksońskim. Poleciliśmy następnie, zasięgnąwszy rady wszystkich, aby ta suma pieniędzy, otrzymana przed przekazaniem
s. 196
tego naszego pisemnego zabezpieczenia w całkowitej kwocie za pośrednictwem naszych wyznaczonych Przewodniczącego i Komisarzy Kamlarii gdańskiej, została dostarczona i przyjęta pod naszą królewską władzę i aby, po dojrzałym namyśle i radzie, przekazano ją i przeznaczono na rozpoczęte wyprawy wojenne, a także na największy pożytek Królestwa i naszych ziem. Dlatego więc niniejszym pismem czynimy i ogłaszamy wolnymi i bezpiecznymi wspomnianych drogich kuzynów naszych, dziedziców ich Wielmożności i kogokolwiek innego o tym imieniu potrzebującego potwierdzenia o wypłaconych i przyjętych stu tysiącach talarów dla nas, naszych dziedziców, spadkobierców i następców na tronie Królów Polski i zrzekamy się wszystkich środków prawnych i zastrzeżeń, zarówno w naszym imieniu, jak i naszych dziedziców i następców Królów Polski, którymi my i oni sami mogliby i potrafili posłużyć się dla wyrażenia sprzeciwu. Następnie, aby z powodu zbyt wczesnego żądania zwrotu całkowitej sumy pieniędzy nie doszło zarówno między nami, jak i drogimi nam kuzynami do żadnej różnicy zdań, aby również nie zostały nadszarpnięte trwała przyjaźń i zaufanie między nami i
- 197
wspomnianymi drogimi nam kuzynami, nie należy żądać zwrotu wyżej wspomnianej całkowitej kwoty ani od nas, ani od ich Wielmożności przez całych siedem kolejnych lat, począwszy od dnia świętego Marcina bieżącego roku. Natomiast już po upływie wspomnianych siedmiu lat my i nasi spadkobiercy i następcy Królowie będziemy zobowiązani i nasi dziedzice będą zobowiązani realnie i skutecznie oddać, zapłacić, zwrócić, bez konieczności wydania jakiegokolwiek powiadomienia w tej sprawie, drogim nam kuzynom wyżej wspomnianym Wielmożnościom, ich spadkobiercom i komukolwiek mającemu za wiedzą i wolą ich Wielmożności to oto poświadczenie pożyczki, do dnia świętego Marcina 1575 roku od narodzenia Pańskiego bez jakiegokolwiek potrącenia, główną kwotę wraz z niezapłaconymi czynszami, procentami, wydatkami i szkodami, jeśli te powstałyby w wyniku braku zapłaty i zadośćucznienia, a które będą ocenione według tego, co słuszne i dobre. Nadto przyrzekamy i zobowiązujemy nas i naszych spadkobierców i dziedziców przez obecne pismo w bardzo odpowiedniej
s. 198
formie, jaka tylko jest możliwa i właściwa na mocy praw, statutów, postanowień, i przyjętego obyczaju naszego królestwa, aby stało się ono najbardziej zabezpieczonym i prawomocnym, że w poszczególnych latach wraz z nadejściem dnia świętego Marcina z powodu tych stu tysięcy talarów na poczet podatku albo czynszu sześć tysięcy talarów o podobnej wartości i ciężarze powinno być wypłaconych i oddanych w starym Szczecinie przez wcześniej wspomnianych naszych Komisarzy Kamlarii Pruskiej i Pomorskiej w Gdańsku albo w innym miejscu, jakiekolwiek zostanie wskazane stosownie do wymogu czasu Komisji naszej Kamlarii.
Pierwszy zaś termin wypłaty czynszów i procentów jest i wypada na dzień świętego Marcina roku 1569 i termin ten będzie utrzymany do chwili, gdy pełna kwota zostanie całkowicie wypłacona z czynszami, procentami, szkodami i wydatkami (jeśli takie powstałyby). Dla większej pewności i niezawodnego zabezpieczenia zapisujemy ich Wielmożnościom w miejsce hipoteki wszystkie i każde z osobna
s. 199
dobra z ich dochodami i podatkami, szczególnie to, cokolwiek na mocy naszego królewskiego polecenia odnosi się do naszej wcześniej wspomnianej Kamlarii w jakimkolwiek dominium, nie inaczej jak gdyby wszystkie i każdy z osobna dochody i podatki zostały co do słowa wyrażone i szczegółowo dodane do tego zobowiązania, a także na wypadek nie wypłacenia procentów, czynszów albo głównej kwoty czynimy [je – dop. M.C.] możliwymi do uzyskania według tego jak czynimy je takimi także na mocy i powagą tego zabezpieczenia i niniejszego królewskiego pisma w jak najlepszej formie i sposobie, podczas gdy nie będzie miała przeciwnej mocy wcześniejsza hipoteka albo bardziej uprzywilejowana wobec prawa, a naszych Przewodniczącego i Komisarzy zwalniamy w tym przypadku ze złożonej nam przysięgi i odsyłamy na mocy tego obciążenia hipotecznego do wyżej wspomnianych Wielmożnych Książąt. Im też na mocy naszej królewskiej władzy i za wspólną radą Królestwa nakazano, żeby ich Wielmożnościom dać nadto specjalne zabezpieczenie, w którym oni sami wraz z następcami na tym urzędzie albo w komisji, zgodnie z zapisem statutów naszych
s. 200
i naszego Królestwa, a także zgodnie z prawem zwyczajowym naszych ziem Prus i Pomorza powinni się zobowiązać, wpisać się oraz dać rękojmię poprzez poręczycieli. Niemniej to nasze zabezpieczenie i zobowiązanie pozostają prawomocne i ważne aż do całkowitej spłaty i pełnego zadośćuczynienia. Nadto oni sami [oraz – dop. M.C.] ich następcy na tym urzędzie są zobowiązani i chcą oddać, wynagrodzić i na koniec spłacić ich Wielmożnościom oraz ich spadkobiercom albo, za zgodą ich Wielmożności, [za pośrednictwem – dop. M.C.] zaufanego posiadacza tego zabezpieczenia lub okaziciela w postanowionym czasie i miejscu zarówno coroczne procenty albo czynsze i wiarygodne straty, jeżeli miałyby one miejsce, jak również główną kwotę bez szkody i uszczerbku dla ich Wielmożności i ich następców z Komisji z wcześniej wspomnianej naszej Kamlarii, bez sięgania po pomoc jakiegokolwiek możliwego do przywołania wybiegu prawnego. Na to wszystko razem i na każdą rzecz z osobna my za wspólną radą wszystkich i za całkowitą wiedzą nie tylko dobrowolnie wyrażamy zgodę, lecz także chcemy, aby przez
- 201
naszych dziedziców i następców Królów Polski zobowiązanie poręczycielskie i zabezpieczenie od naszych ustanowionych Prezesa i Komisarzy, które wreszcie co do słowa w tym naszym piśmie zostało ujęte, aż do rzeczywistej i całkowitej spłaty zostało wzmocnione, potwierdzone i zatwierdzone, tak jak przez niniejsze [pismo – dop. M. C.] wzmacniamy je, potwierdzamy i zatwierdzamy, na ile najpewniej i najmocniej możemy i powinniśmy to uczynić z mocy naszego Królestwa oraz praw, statutów i obyczajów wcielonych do niego ziem. Na wiarę i świadectwo tych wszystkich wcześniej wspomnianych spraw i każdej z osobna rozkazaliśmy, by przywieszono naszą pieczęć i złożyliśmy własnoręczny podpis. Dano w Lublinie na sejmie walnym Królestwa, dnia 25 miesiąca maja, roku Pańskiego 1569, zaś w czterdziestym roku naszego panowania, w obecności najczcigodniejszego i czcigodnych w Chrystusie ojców panów Jakuba Uchańskiego arcybiskupa gnieźnieńskiego z uprawnieniami legata papieskiego i prymasa Królestwa Polskiego, Filipa Padniewskiego biskupa krakowskiego, Stanisława Karnkowskiego
- 202
biskupa włocławskiego, Adama Konarskiego biskupa poznańskiego, Piotra Myszkowskiego biskupa płockiego, Wojciecha Staroźrebskiego biskupa chełmskiego, a także znakomitych, szlachetnych i czcigodnych: Sebastiana Mieleckiego kasztelana krakowskiego, Stanisława Myszkowskiego z Mirowa wojewody krakowskiego, Piotra Zborowskiego wojewody sandomierskiego, Jana Sierakowskiego wojewody łęczyckiego, Jana ze Służewa wojewody brzeskiego, Jana Firleja z Dąbrowicy i marszałka naszego Królestwa, Jana Krotoskiego wojewody inowrocławskiego, Andrzeja Dembowskiego wojewody bełskiego, Jana z Działynia wojewody chełmińskiego, Fabiana Czemy wojewody malborskiego, Achacego Czemy wojewody pomorskiego, Stanisława Sobka z Sułowa kasztelana sandomierskiego i podskarbiego naszego królestwa, Mikołaja Mieleckiego kasztelana wojnickiego, Andrzeja Dembowskiego kasztelana sieradzkiego, Rafała Działyńskiego kasztelana brzeskiego, Adama Drzewickiego kasztelana inowrocławskiego, Jana Kostki ze Sztembarku kasztelana gdańskiego i podskarbiego naszych ziem pruskich, Walentego Dembińskiego z Dembian kanclerza, Franciszka Krasińskiego
s. 203
prepozyta płockiego i podkanclerza naszego Królestwa, Stanisława Barzi z Błoźwicy marszałka naszego dworu, Stanisława Sędziwoja z Czarnkowa komandora poznańskiego, Stanisława Ossowskiego kantora gnieźnieńskiego i referendarzy naszego dworu, jak również wielu innych naszych sekretarzy i dworzan, świadków opisanych wcześniej wydarzeń. Dano za pośrednictwem czcigodnego Franciszka Krasińskiego prepozyta płockiego i podkanclerza Królestwa Polski szczerze nam umiłowanego.
Zygmunt August Król
s. 193
SIGISMUNDUS AUGUSTUS DEI gratia REX POLONIAE Magnus Dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae Samogitiaeq[ue] etc. Dominus et Haeres. Significamus tenore praesentium testatumq[ue] facimus pro nobis, haeredibus ac successoribus nostris Poloniae Regibus quorum interest universis et singulis, tam praesentibus, quam futuris. Quod cum propter continuas capitalis et haereditarii hostis nostri Mosci oppugnationes et irruptiones in provincias Regno nostro adiunctas Ducatus terras et subditos gravissimum bellum contra eundem hostem nostrum suscipere ac hucusq[ue] continuare coacti sumus, quo sane thesaurus noster adeo exhaustus est, ut maximam pecuniarum summam mutuo sumere necessarium nobis fuerit, quam in usus bellicos et expeditiones convertimus, sic futurum esse sperantes, ut Dei omnipotentis auxilio intercedente, nostri haereditarii hostis incursiones, impressiones et violentissimos conatus reprimere atq[ue] diminuere possemus. Sed nihilominus perspicimus gravissimum hostem in hoc non solum moram pati, sed et animum intendisse, ut occupatis hisce locis
s. 194
Christianorum in terras Germanicae Nationis Regno et Dominiis nostris vicinitate iunctas pedem suum latius extendere et figere velit. Quare cum praecedente maturo consilio nostrorum et Regni n[ost]ri Consiliariorum ordinum quorum vigore nostrorum et Regni nostri Statutorum, Legum et Decretorum interest, aut quomodolibet in futurum interesse poterit, summa adhuc precessitas (sic! Powinno być: necessitas – dop. M.C.) postulare videretur et exigeret, ut rationes et consilia colligendae pecuniarum summae ad futuras expeditiones et nobis divinitus commissam curam et defensionem nostrorum oppressorum subditorum iterum iniremus. Ex sententia et communi Senatorum et ordinum Regni n[ost]ri consilio, charissimis consanguineis nostris Illustribus Principibus Domino Johanni Friderico, Domino Bogislao, D[omi]no Ernesto Ludovico, Domino Barnimo et Domino Casimiro fratribus Ducibus Stettini, Pomeraniae, Cassubarum, Vandalorum, Principibus Rugiae et Comitibus Gutzkoviae nostra et
s. 195
totius Christianistatis istorum locorum maximam et summis curis periculisq[ue] exposita discrimina indicari, nec non apud Ipsarum Ill[ustrita]tes consilium quam auxilium argentarium clementer postulari curavimus. Quorum omnium intuitu/nituitu etiamsi Ill[ustrita]tib[us] earum non solum ratione immaturae aetatis grave fuerit in re tanta statuere. Verum licet occasione Danici atq[ue] Suedici belli Ill[ustrita]tes earum varia damna accepisse, multasq[ue] impensas fecisse et ploraq[ue] incommoda sustinuisse nemini dubium est. Ut in tanta rerum conturbatione Ill[ustrita]tib[us] earum summa nobis hac in re gratificandi difficultas iniecta fuerit. Tamen Ill[ustrita]tes earum interposita apud alios sua obligatione nobis centum millia thalerorum confecerunt atq[ue] mutuo dederunt boni argenti, ac iusti et usitati ponderis, valoris autem et gradus Saxonici. Quam summam pecuniarum nos communicato omnium consilio per nostros Ordinatos Praesidem et Commissarios Camerae Gedanensis ante traditionem
s. 196
huius nostrae inscriptionis ad plenarium numerum perceptam, in nostram deinceps Regiam potestatem deferri et recipi, ipsamq[ue] matura deliberatione et consilio in praelibatas expeditiones atq[ue] Regni nostrarumq[ue] terrarum maximum commodum exponi conferriq[ue] mandavimus. Proinde commemoratos charissimos consanguineos n[ost]ros Ill[ustrita]tum ipsarum haeredes et quemcumq[ue] alium eo nomine quietatione opus habentem de dinumeratis et perceptis centum millibus thaleris pro nobis, nostris haeredibus, successoribus et succedentibus Regibus Poloniae liberos et securos praesentibus facimus et decernimus, omnibusq[ue] exceptionibus et adminiculis, tam nostro nostrorumq[ue] haeredum quam succedentium Regum Poloniae nomine, quibus nos ac ipsi in contrarium uti possent et valerent renunciamus. Porro ne per importunam repetitionem eiusmodi capitalis summae pecuniarum cum inter nos tum nobis charissimos consanguineos ulla disparitas animorum accidat neve constans amicitia et fiducia inter nos et
s. 197
memoratos nobis dilectos consanguineos dimoveri possit. Summa capitalis praefata neq[ue] a nobis neq[ue] ab Ill[ustrita]tib[us] suis a die Divi Martini currentis nunc anni incipiendo, per subsequentes septem integros annos, reddi repetiq[ue] debet. Elapso vero iam dicto Septennio nos nostriq[ue] haeredes et succedentes Reges nobis dilectis Consanguineis supra memoratis Ill[ustrita]tum ipsarum haeredibus et cuicumq[ue] hasce obligatorias literas Ill[ustrita]tum illarum scientia et voluntate habenti, nulla etiam eius rei nomine facta vel facienda denuntiatione ad diem Sancti Martini, millesimi quingentesimi et septuagesimi quinti anni a nativitate Domini capitalem summam una cum non exolutis censibus Interesse impensis et damnis, si quae ob non solutionem et satisfactionem emergent, quae ex aequo et bono aestimabuntur, absq[ue] ulla detractione realiter et in effectui solvere, dinumerare et compensare tenebimur et successores nostri tenebunt(ur). Caeterum promittimus et obstringimus nos nostros haeredes et successores per praesentes in meliori
s. 198
forma, uti vigore nostri Regni Legum, Statutorum, Decretorum et usitatae consuetudinis validissime et firmissime fieri potest et debet, quod singulis annis adveniente die Sancti Martini ratione eorum centum millium thalerorum loco interesse vel census sex millia thalerorum similis valoris et ponderis per praedictos nostros Prutenicae et Pomeraniae Camerae in Gedano vel quocunq[ue] locorum pro exigentia temporis ipsa Commissionis nostrae Camerae destinabitur Commissarios et ipsorum successores eius officii exolvi et in antiquo Stettino reponi debent. Primus vero terminus solutionis census et interesse est et incipit in praefata die Martini Anno millesimo quingentesimo sexagesimo nono, qui terminus continuabitur, donec dicta capitalis summa cum censibus interesse damnis atq[ue] impensis (si quae emerserint) plane exoluta fuerint. In cuius rei maiorem securitatem et certam cautionem nos Ill[ustra]tib[us] earum omnia et singula
s. 199
bona cum suis reditibus proventibusq[ue] et quidq[ui]d praesertim vigore nostrae Regiae Commissionis ad Cameram n[ost]ram praefatam in quibuscunq[ue] dominiis nostris spectat non aliter ac si omnes ac singuli proventus et reditus Verbotenus expressi et huic inscriptioni specifice inserti essent loco hypothecae inscribimus ac in eventu non solutionis interesse census vel capitalis summae capaces facimus prout etiam vigore atq[ue] authoritate huius inscriptionis et praesentium Regiarum literarum omni meliori forma ac modo hisce facimus non valitura in contrarium anteriori hypotheca vel Iuri magis privilegiata nostrosq[ue] Praesidem et Commissarios in hoc casu a praestito nobis iuramento liberos dimittimus et ad supra memoratos Ill[ustrita]tes Duces vigore eiusmodi hypothecationis remittimus, quibus ex Regia potestate nostra et communi Regni consilio mandatum est, quod Ill[ustra]tib[us] suis specialem inscriptionem desuper dare, in qua etiam sese cum successoribus eiusdem officii sive commissionis iuxta praescriptum nostrorum
s. 200
et Regni nostri Statutorum ac nostrarum terrarum Prussiae et Pomeraniae Iuris consuetudinarii obligare et inscribere ac fideiussoribus cavere debent. Nihilominus firma et rata manente hac nostra inscriptione et obligatione usq[ue] ad integram solutionem et plenariam satisfactionem. Praeterea ipsi ipsorum successores eiusdem officii Ill[ustra]tib[us] suis ipsarumq[ue] haeredibus aut Ill[ustar]tum ipsarum consensu huius inscriptionis fidelem possessorem seu detentorem ad praefinita tempora et loca tam annua interesse sive census et probabilia damna, si quae emerserint, quam capitalem summam absq[ue] Ill[ustrita]tum suarum earumq[ue] successorum incommoditate expensis et praeiudicio ex praefata nostra commissionis Camera nullius diffugii interveniente auxilio, quale quale etiam sit, reponere contentare et in effectu persolvere debent et volunt. In quae omnia et singula nos communi omnium consilio et ex certa scientia non solum spontanee consentimus, sed etiam volumus per
s. 201
nostros haeredes et successores Poloniae Reges nostrorum constitutorum Praesidis et Commissariorum fideiussoriam obligationem et cautionem tan[dem]q[ue] de verbo ad verbum hisce literis n[ost]ris insertas usq[ue] ad effectuariam et plenariam solutionem. Uti ea ex vi nostri Regni, eiusq[ue] incorporatarum terrarum Iurium, Statutorum et consuetudinum firmissime validissimeq[ue] facere possumus et debem[us] roboratas, confirmatas et approbatas esse pro ut per praesentes roboramus, confirmamus et approbamus. In quorum omnium et singulorum praemissorum fidem et testimonium, sigillum nostrum appendi iussimus et manu nostra subscripsim[us]. Datum Lublini in conventu generali Regni, die vigesima quinta, mensis Maii, anno D[omi]ni millesimo quingentesimo sexagesimo nono, Regni vero n[ost]ri anno quadragesimo, praesentibus R[everendissi]mo et Reverend[is] in Christo patrib[us] Dominis Jacobo Uchański Archiepiscopo Gnesnen[si] Legato nato et Regni Poloniae Primate, Philippo Padniewski / Padnienoskii Cracovien[si], Stanislao Carn
s. 202
kowskii Vladislavien[si], Adamo Conarskii Posnanien[si], Petro Miscowskii Plocen[si], Alberto Starozirebskii Chelmensi Episcopis. Nec non magnificis Generosis et venerabilibus Sebastiano a Mieleetz Castellano Cracovien[si], Stanislao Mischowski de Mirow Cracovien[si], Petro Sborowski Sandomirien[si], Ioanne Sirakowskii Lancicien[si], Ioanne de Schluzewo Bresten[si], Ioanne Firlei de Dambrowitza Lublinen[si] et Regni nostri Marschalco, Ioanne Krotowskii Iunivladislavien[si], Andrea Dembowskii Belzen[si], Ioanne de Dzialin Chulmien[si], Fabiano Czema Mariemburgen[si], Achatio Czema Pomeraniae Palatinis, Stanislao Sobek de Suleiow Sandomirien[si] et Regni nostri Thesaurario, Nicolao de Milietz Voinicen[si], Andrea Dembowskii Siradien[si], Raphaele Dzialinskii Bresten[si], Adamo Drewitzkii Iunivladislavien[si], Ioanne Kostka de Stemberg Gedanen[si] et Thesaurario terrarum nostrarum Prussiae Castellanis, Valentino Dembienski de Dembiani Cancellario (Dembiński z Dembian), Francisco Krasinski
s. 203
Praeposito Plocen[si] et Vicecancellario Regni nostri, Stanislao Barzii de Blocen[si] Curiae nostro Marschalco (Stanisław Barzi/Barzy z Błożwi/Błoźwicy), Stanislao Sandivogio a Czarnkow, Commendatore Posnanien[si], Stanisslao Ossowskii Cantore Gnesnen[si] et Curiae nostrae Refferendariis et aliis quam plurimis Secretariis et Aulicis nostris circa praemissa testibus. Datum per manus Reverendi Francisci Krasinskii Praepositi Plocen[sis] et Regni Poloniae Vicecancelarii syncere nobis dilecti.
Sigismundus Augustus Rex